In het kort
- Hetzelfde buisje bloed kan in verschillende laboratoria een andere ferritinewaarde opleveren, omdat de tests verschillend zijn geijkt.
- Een normaal Hb sluit een tekort niet uit. Wat voor de meeste mensen normaal is, kan voor jou te laag zijn.
- Eén op de zes menstruerende vrouwen heeft naar schatting een ijzertekort.
- Koffie en thee bij of vlak na het eten remmen de ijzeropname door polyfenolen zoals tannines.
- IJzer is niet onschuldig. Neem het alleen bij een aangetoond tekort en laat na enkele maanden opnieuw meten.
Waar het over gaat
Dorine Swinkels onderzoekt de ijzerstofwisseling bij het Radboudumc in Nijmegen en bij bloedbank Sanquin in Amsterdam. Ze begint met een opvallende bekentenis: er is op dit moment geen goede manier om ijzer te meten, en elk laboratorium vindt in hetzelfde monster een ander getal. Wereldwijd hebben naar schatting 1 tot 2 miljard mensen een ijzertekort. IJzer heb je nodig om hemoglobine te maken, dat zuurstof vervoert, en voor de energie in je spiercellen en voor je hersenen.
Een tekort merk je aan vage klachten: je bent niet fit, je concentreert je slechter en je spieren werken minder goed. Omdat zulke klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, wordt een tekort vaak laat of niet vastgesteld. Je darmen nemen ijzer uit voeding maar moeizaam op, dus een tekort ontstaat makkelijk.
Er zijn eigenlijk op dit moment geen goede manieren om het ijzer te meten. In elk laboratorium in hetzelfde monster vinden we een ander getal.
Je loopt meer risico als je veel ijzer verliest, zoals bij menstruatie. Volgens de schatting heeft één op de zes menstruerende vrouwen een tekort. Ook kinderen en tieners in de groei, zwangere vrouwen, mensen met coeliakie, de ziekte van Crohn of chronische ontstekingen, en mensen die vegetarisch of veganistisch eten lopen meer risico. Koffie en groene of zwarte thee tijdens of vlak na de maaltijd remmen de opname.
Een arts meet ijzer via een omweg: hemoglobine en ferritine. Een Hb dat binnen de normale waarden valt, kan voor jou persoonlijk toch te laag zijn. Bij Sanquin kunnen ze Hb over de tijd volgen, bij de huisarts is dat lastiger. Bij ferritine ligt het probleem bij de ijking: labs gebruiken als het ware meetlatten met net andere streepjes. Swinkels adviseert om voorlopig de normaalwaarde van het eigen lab aan te houden. Sanquin werkt met grenzen van 15 en 30, en onder die waarden is er bij klachten een reële kans op ijzergebrek.
Is een tekort vastgesteld, dan schrijft de dokter meestal ferrofumaraat voor. Weet je dat je aanleg hebt, bijvoorbeeld door een zware menstruatie, dan kan een tablet van de drogist ook. Let op dat er geen extra vitamines in zitten. Te veel ijzer kan schade geven aan lever en hart en tot diabetes leiden, zeker bij aanleg voor ijzerstapeling. Laat na een paar maanden opnieuw meten.
Op dit moment zou ik dus adviseren om de normaalwaarde van het laboratorium waar het ferritine gemeten is aan te houden. Er is op dit moment gewoon niks beters.
IJzer is niet vanzelfsprekend een onschuldige stof.
Wat je hiermee kunt
- Heb je klachten en hoor je bij een risicogroep, zoals vrouwen met een zware menstruatie, vraag je huisarts dan om een bloedtest met ferritine.
- Kijk bij je uitslag naar de normaalwaarde van het lab dat jouw bloed heeft gemeten, en vraag na een paar maanden tabletten om een nieuwe meting.
- Koop je zelf ijzertabletten, kies dan een product zonder extra vitamines en drink koffie of thee niet bij de maaltijd.
Bron
Deze samenvatting schreef ferritine.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
