Vegetarisch, en je ferritine is laag
Je eet al jaren geen vlees en je voelt je daar goed bij. Tot er een uitslag komt met een lage ferritine. Dan zegt er altijd wel iemand: ‘Zie je wel, je moet gewoon weer een biefstuk eten.’
Dat hoeft niet. Wel helpt het om te weten hoe ijzer uit planten werkt, wat je op je bord kunt veranderen, en waar eten ophoudt en de huisarts begint.
Ligt het aan mijn eten?
Soms een beetje. Bijna nooit alleen.
IJzer uit planten neemt je lichaam minder makkelijk op dan ijzer uit vlees. Het Voedingscentrum rekent bij vegetarisch eten met een opname van gemiddeld 10 procent, tegen ruim 15 procent bij een gemengd menu. In een overzicht van 24 onderzoeken hadden vegetariërs gemiddeld een lagere ferritine dan mensen die vlees eten.
Bij vrouwen speelt vaak nog iets anders mee: je menstruatie. Wie elke maand veel bloed verliest, verliest ijzer, wat ze ook eet. Ga er dus niet vanuit dat je eten de hele verklaring is. Een lage ferritine is altijd een reden om met je huisarts te kijken wáár het ijzer blijft.
Twee soorten ijzer
Uit vlees en vis
Heemijzer. Daarvan neemt je lichaam ongeveer een kwart op.
Uit planten, brood en ei
Non-heemijzer. Daarvan komt 1 tot 10 procent binnen. Hoeveel precies, hangt af van wat er nog meer op je bord ligt. En daar heb jij invloed op.
Eet er iets met vitamine C bij
Vitamine C helpt je lichaam om ijzer uit planten op te nemen. Het makkelijkste is dus: groente of fruit bij elke maaltijd. Een paar combinaties die je waarschijnlijk al kent:
- Linzensoepmet een salade van paprika
- Havermoutmet kiwi of partjes sinaasappel
- Volkoren brood met hummusen reepjes rode paprika
- Tofu uit de wokmet broccoli
Uitgewerkt met boodschappenlijstje en stappen: vijf recepten met ijzer, van havermout tot tofu uit de wok.
Thee en koffie doen het omgekeerde. Ze bevatten stoffen die ijzer binden. Je hoeft ze niet te laten staan, drink ze alleen liever tussen de maaltijden door dan erbij. Zuivel remt de opname ook een beetje, maar volgens het Voedingscentrum is dat effect zo klein dat je er niets voor hoeft te laten.
Waar zit ijzer in?
Peulvruchten, volkoren brood, noten, tofu, ei en groene groenten zoals spinazie, postelein en paksoi. Een paar voorbeelden van het Voedingscentrum:
| Portie | IJzer |
|---|---|
| 1 plak tofu (75 g) | 1,7 mg |
| 1 handje ongezouten cashewnoten (25 g) | 1,7 mg |
| 1 opscheplepel gekookte spinazie (70 g) | 1,7 mg |
| 1 opscheplepel rode kidneybonen (60 g) | 1,4 mg |
| 1 gekookt ei (50 g) | 1,2 mg |
Als vrouw heb je tot de overgang 16 mg per dag nodig, daarna 11 mg. Je ziet het: dat haal je niet met één bord. Het gaat om wat je de hele dag door eet. Koop je vleesvervangers, kijk dan op het etiket of er ijzer aan is toegevoegd. Dat scheelt.
Is je voorraad al op? Dan is eten vaak niet genoeg
Goed eten helpt om je voorraad op peil te houden. Maar is hij al leeg, dan duurt bijvullen via je bord heel lang. Je huisarts kan dan ijzertabletten voorschrijven. Vind je het belangrijk dat die vrij zijn van dierlijke stoffen, vraag dan bij de apotheek welke variant dat is.
Ik denk dat veel vrouwen ook niet weten dat hier niet tegen op te eten is.
Ga niet op eigen houtje ijzer slikken. Je lichaam raakt een teveel aan ijzer slecht kwijt, en je wilt eerst weten waarom je een tekort hebt.
Eet je veganistisch? Denk ook aan B12
Vitamine B12 zit bijna alleen in dierlijke producten. Het Voedingscentrum raadt iedereen die veganistisch eet een B12-supplement aan, ook als je nog nergens last van hebt. Een tekort aan B12 kan ook moeheid geven. Ben je moe, laat dan allebei meten.
Wat je je huisarts kunt vragen
- Kunt u naast mijn Hb ook mijn ferritine meten?
- Mijn ferritine is laag. Wat zou de oorzaak kunnen zijn, naast mijn eten?
- Moet ik ijzer slikken? Hoe lang, en wanneer prikken we opnieuw?
- Ik eet veganistisch. Kunt u ook mijn B12 meten?
Lees wat jouw ferritine-waarde betekent of bereid je gesprek met de huisarts voor.
Bronnen
- Voedingscentrum: ijzer (opname, aanbevolen hoeveelheid, voorbeelden per portie)
- Voedingscentrum: hoe kan ik gezond veganistisch eten? (B12)
- Haider e.a. (2018), Critical Reviews in Food Science and Nutrition (vegetarisch eten en ijzerstatus, 24 onderzoeken)