In het kort
- Een zware menstruatie is een van de grootste risico's op een laag ijzer. 80 milliliter per cyclus komt overeen met drie tot zes volle supermaandverbanden of vijf tot negen supertampons.
- Ferritine daalt eerder dan hemoglobine. Wordt alleen je Hb gemeten, dan kan een tekort onopgemerkt blijven.
- Ferritine-uitslagen verschillen per laboratorium, omdat er tests van vier leveranciers in gebruik zijn en de ijkstandaard niet goed werkt. Een wereldwijde nieuwe standaard kan nog 10 tot 20 jaar duren.
- Met voeding alleen kom je bij een tekort er bijna niet. Hepcidine, fytaten, calcium, thee en koffie remmen de opname.
- Een laag ijzer bij de start van een zwangerschap verhoogt het risico op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en veel bloedverlies bij de bevalling.
Waar het over gaat
Karlijn Saris en Peter van der Ploeg openen met een quizvraag: hoeveel bloed verlies je bij een zware menstruatie? Het antwoord is 80 milliliter per cyclus, ongeveer twee shotglaasjes. Dat is al genoeg om op den duur een ijzertekort te krijgen. Anne van Kessel schreef er in juni een groot stuk over voor NRC en kreeg ongewoon veel persoonlijke reacties, zoals van een vrouw van in de 70 die 18 keer per jaar menstrueerde en pas nu begreep waar haar hoofdpijn vandaan kwam.
Hoeveel vrouwen het treft, is lastig te zeggen omdat er in Nederland nooit een bevolkingsonderzoek is gedaan. Studies komen uit op 10 tot 40 procent van de vrouwen. Hoogleraar Dorine Swinkels (Radboudumc) schat dat één op de zes menstruerende vrouwen in rijke landen een tekort heeft. Karlijn legt uit hoe hemoglobine met ijzer zuurstof vervoert en dat ferritine de ijzervoorraad laat zien. Die voorraad raakt eerst leeg, pas daarna daalt het Hb. Klachten zijn onder meer hersenmist, concentratieproblemen, vermoeidheid bij inspanning, haaruitval en broze nagels.
Eén van de grootste risico's voor een laag ijzer is een zware menstruatie.
Eten lost een tekort zelden op. Je hebt als menstruerende vrouw 16 milligram ijzer per dag nodig, wat neerkomt op 10 opscheplepels spinazie, 13 eieren of 23 volkoren boterhammen. Je lichaam neemt maar weinig ijzer op, het hormoon hepcidine remt de opname, en fytaten in graan, calcium, thee en koffie remmen nog verder. Daarnaast menstrueert een vrouw nu 400 tot 450 keer in haar leven, tegen 50 tot 150 keer vroeger. Peter vertelt hoe Hippocrates al waterkers gaf en hoe in 1832 de eerste ijzerpil verscheen.
Bij de huisarts gaat bloed vaak via een vast labschema: is je Hb 7,4 of hoger, dan wordt ferritine niet meer bepaald. Een laag ferritine blijft dan buiten beeld. Komt ferritine wel mee, dan hangt de uitslag af van het lab, omdat vier leveranciers verschillende tests gebruiken die per monster tot een factor drie kunnen verschillen. Swinkels noemt dat een puinhoop. Kleine placebogecontroleerde studies laten zien dat vermoeidheid bij vrouwen met laag ijzer afneemt na behandeling, sportprestaties verbeteren niet aantoonbaar.
Tot slot de vraag of ijzertekort een hype is. Moeheid heeft vaak meerdere oorzaken, zeggen ook de artsen die Anne sprak, maar het probleem moet je niet wegwuiven. Tabletten kosten een paar euro per week en een bloedtest ongeveer 10 euro. Het NHG werkt aan een nieuwe richtlijn, die volgend jaar wordt verwacht.
Uit de video
Beelden: NRC Onbehaarde Apen, via YouTube.
Ik denk dat veel vrouwen ook niet weten dat hier niet tegen op te eten is.
Zoals Dorine Swinkels ook in mijn interview zei van het is gewoon een puinhoop.
Wat je hiermee kunt
- Tel een cyclus lang je maandverband of tampons. Gebruik je meer dan zes volle supermaandverbanden of negen supertampons, of lekt het 's nachts door, vertel dat dan aan je huisarts.
- Laat je bloed prikken bij klachten, en vraag dan of ook je ferritine bepaald wordt en niet alleen je Hb.
- Drink thee en koffie niet bij of direct na de maaltijd, omdat ze de opname van ijzer remmen.
Bron
Deze samenvatting schreef ferritine.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
