In het kort
- Moeheid heeft veel mogelijke oorzaken. Hordijk ziet in de huisartsenpraktijk vooral moeheid door psychosociale belasting, naast ziektes als COPD en bloedarmoede en een groep waarbij geen oorzaak wordt gevonden.
- Bij een jonge vrouw die steeds moeier wordt en zwart ziet bij het opstaan, laat Hordijk Hb en ferritine prikken. In de casus is het Hb 6,5 en het ferritine 10.
- Een ijzertekort bij een vrouw die menstrueert komt volgens Hordijk meestal door bloedverlies bij de menstruatie, zelden door voeding.
- Wat jij een normale menstruatie vindt, kan zwaar zijn. Wie een moeder heeft die ook altijd heftig menstrueerde, legt de lat vaak daar.
- Hordijk pleit ervoor een laag ferritine ook te behandelen als je Hb normaal is, en zegt erbij dat huisartsen daar nu nog verschillend over denken.
- Behandelen alleen is niet genoeg als het bloedverlies doorgaat. Hordijk wil met de patiënt bespreken hoe het verlies minder kan.
Waar het over gaat
In Medisch Kompas, een podcast van en voor geneeskundestudenten, praten Rahaf Khatib en Christiana Kosta met Patricia Hordijk, huisarts en docent bij Amsterdam UMC. Ze schreef het hoofdstuk over moeheid in een studieboek voor artsen. Haar definitie is eenvoudig: moeheid is als de patiënt zegt dat hij moe is. De grootste groep die ze in de praktijk ziet, is moe door psychosociale belasting, mensen met te veel op hun bordje. Er zijn ook lichamelijke oorzaken, zoals COPD en bloedarmoede, en een groep waarbij geen oorzaak wordt gevonden.
De eerste casus is een vrouw van 22 die al een maand of twee moe is, de laatste tijd erger. Ze ziet zwart voor haar ogen bij het opstaan en zegt dat ze geen heftige menstruatie heeft. Hordijk laat haar eerst vertellen en probeert een filmpje te maken van haar week: lukt studie of werk nog, en is er na thuiskomst nog energie voor sociale dingen. Ze vraagt gericht naar menstruatie, gewicht, schildklierklachten en infecties. Omdat ze in het verhaal een aanwijzing voor bloedarmoede hoort, laat ze bloed prikken: Hb met ferritine, en verder onder meer schildklier, nierfunctie en glucose. De uitslag is een Hb van 6,5 en een ferritine van 10: een milde bloedarmoede door ijzergebrek. Dat verbaast haar niet.
Als zij niet het beter weet, als haar moeder zegt, ja, dit is normaal, en haar moeder heeft ook hele heftige menstruaties haar hele leven gehad, is dat waar vrouwen zich aan spiegelen.
Bij jonge vrouwen komt zo'n tekort volgens Hordijk meestal door bloedverlies bij de menstruatie en zelden door voeding. Vindt ze bloedarmoede door ijzergebrek bij een jonge man, dan zoekt ze verder naar een oorzaak. Dat de vrouw zegt dat haar menstruatie niet heftig is, zegt weinig: als je moeder ook altijd zwaar menstrueerde, vind je dat al snel normaal. Andere mogelijkheden zijn heel eenzijdig eten, bloedverlies in de darm of een slechte opname, zoals bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of coeliakie. Hordijk behandelt pragmatisch, gaat uit van de menstruatie en kijkt wat het effect is. Ze vraagt ook opnieuw door over het bloedverlies, want blijft dat doorgaan, dan moet je blijven aanvullen.
Een van de hosts vraagt wat je doet bij een laag ferritine met een normaal Hb. Vroeger werd ijzergebrek alleen behandeld bij bloedarmoede, en dat noemt Hordijk krom: iemand heeft dan al een tekort aan wat nodig is om het Hb op peil te houden. Ze pleit ervoor om een verlaagd ferritine ook zonder bloedarmoede te behandelen. Ze verwijst naar de podcast 'Maak kennis met je blinde vlek over ijzergebrek' met internisten Hilde Roijen en Marlijn Hoeks, en zegt dat ze zich in hun argumenten helemaal kan vinden. Ze erkent dat huisartsen er nu verschillend over denken, en dat sommigen bij een normaal Hb het ferritine niet eens bepalen.
De rest van de aflevering gaat over andere oorzaken van moeheid. Bij slecht slapen ziet Hordijk vooral inslaapproblemen door piekeren. Ze geeft adviezen voor een vast ritme, geen schermen en geen fanatiek sporten vlak voor het slapen, geen alcohol en geen cafeïne, en ze schrijft liever geen slaapmiddelen voor. Bij een vrouw die mantelzorger is, een dochter met anorexia heeft en een drukke baan, helpt het volgens haar om te benoemen dat moe zijn dan logisch is en samen te kijken wat haalbaar is. Verder komen een vrouw van 72 met diabetes, COPD en hartfalen aan bod en een patiënt die zes weken na een longontsteking nog moe is. Haar les voor studenten: blijf het geheel zien, verlies de alarmsymptomen niet uit het oog en luister.
Dus ik zou willen pleiten voor het behandelen van een verlaagd ferritine zonder verlaagd Hb, dus zonder anemie, wel een verlaagd ferritine.
Maar ik denk als je deze vraag opnieuw stelt over vijf jaar, dat iedereen zegt ja natuurlijk.
Wat je hiermee kunt
- Vertel je huisarts concreet wat er in een gewone week niet meer lukt: werk, sport, afspreken met vrienden. Hordijk gebruikt dat om te begrijpen hoe zwaar je moeheid is en waar die vandaan kan komen.
- Laat je bloed prikken omdat je moe bent, vraag dan of naast je Hb ook je ferritine wordt bepaald.
- Heb je een ijzertekort, tel dan een cyclus lang hoe vaak je verschoont en vertel dat aan je huisarts. Zolang het bloedverlies doorgaat, blijft je voorraad leeglopen.
Bron
Deze samenvatting schreef ferritine.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
