In het kort
- Je kunt klachten hebben van ijzertekort terwijl je Hb nog normaal is, zoals moeheid, slechte concentratie, rusteloze benen en breekbare nagels en haren.
- Veel labs gebruiken voor vrouwen een ferritinegrens van 15. Volgens Eisenga spoort een grens van 30 een tekort beter op.
- In een Amerikaanse bevolkingsstudie had 40 procent van de jonge vrouwen een ijzertekort en maar 7 procent bloedarmoede door ijzertekort.
- Elke dag een tablet levert per week meer ijzer op. Om de dag een tablet geeft per tablet een betere opname en vaak minder buikklachten.
- Vitamine C bij je tablet heeft volgens Hoeks vooral zin als je een maagzuurremmer gebruikt.
- Een ijzerinfuus vult een tekort van 500 tot 1000 milligram snel aan, maar mag niet in het eerste trimester van een zwangerschap.
- Bij een ontstekingsziekte zoals reuma zegt je ferritine minder over je voorraad, en artsen hanteren dan hogere grenzen.
Waar het over gaat
De Grote Visite is de podcast van de Nederlandse Internisten Vereniging. Hosts Dorith Claushuis en Bas Blok namen deze aflevering live op tijdens de Internistendagen, met internist-hematoloog Marlijn Hoeks (Radboudumc) en Michele Eisenga, internist in opleiding in het UMCG. Ze werken een casus uit. Een vrouw van 23 is al langer moe. Haar ferritine (je ijzervoorraad) is 18 en haar Hb is normaal. Haar transferrinesaturatie is 15 procent: dat is het deel van het transporteiwit in je bloed dat ijzer bij zich draagt.
Volgens beide gasten past dit bij ijzertekort. Hoeks wil eerst weten wat voor deze vrouw een normaal Hb is. Een Hb binnen de labgrenzen kan voor jou al lager zijn dan je gewend bent. Eisenga legt uit dat veel labs voor vrouwen een ferritinegrens van 15 gebruiken en voor mannen 30. Die grens komt uit een doorsnede van de bevolking, waarin ook veel vrouwen met een tekort zaten. Onderzoek met beenmergpuncties, de meest betrouwbare manier om een tekort vast te stellen, laat zien dat een grens van 30 een tekort beter opspoort. Internationaal schuift men volgens haar steeds meer naar 30.
Je zegt een normaal HB, maar dan is mijn wedervraag meteen: wat voor HB?
IJzertekort geeft ook zonder bloedarmoede klachten, zegt Hoeks: moeheid, slechtere concentratie, rusteloze benen, breekbare nagels en haren, stemmingsklachten en duizeligheid. Eisenga noemt een Amerikaanse bevolkingsstudie uit het tijdschrift JAMA. Met een ferritinegrens van 25 had 40 procent van de jonge vrouwen een tekort, terwijl maar 7 procent bloedarmoede door ijzertekort had. Een menstruatie kost volgens Hoeks gemiddeld ongeveer 40 milliliter bloed, maar sommige vrouwen verliezen minstens het dubbele. Ze vraagt altijd door, omdat vrouwen vaak niet weten wat normaal is. Verder letten ze op coeliakie, een darmontsteking, een vegetarisch of veganistisch dieet en bloed geven. Een kijkonderzoek van maag en darm levert bij een jonge vrouw zelden iets op, zegt Eisenga. Na de overgang en bij mannen ligt dat anders.
Hoeks zou starten met elke dag een tablet van 200 milligram ferrofumaraat. Slik je om de dag, dan neem je per tablet meer op. Na een dosis stijgt namelijk het hormoon hepcidine, en dat remt de opname de volgende dag. Maar elke dag slikken levert aan het eind van de week meer ijzer op, met wel meer kans op maag- en darmklachten. Twee keer per week, wat volgens de gasten in de NHG-standaard staat, vinden ze allebei te weinig. De buikklachten kwamen volgens Hoeks vooral van de oude gewoonte om drie keer per dag te slikken. Vitamine C helpt de opname, maar je maagzuur is zuur genoeg, tenzij je een maagzuurremmer gebruikt.
Verdraagt de vrouw de tabletten niet, dan zou Eisenga overstappen op een infuus. Het tekort is meestal 500 tot 1000 milligram. Met Ferinject of Monofer kan tot een gram in één keer, met Venofer maximaal 200 milligram. Een allergische reactie is zeldzaam maar gevreesd, dus je krijgt een infuus alleen waar ze die kunnen opvangen. Vaker zakt je fosfaat, wat spierkrampen kan geven, en volgens Eisenga gebeurt dat bij Ferinject vaker dan bij Monofer. Een zwangerschap kost veel ijzer, dus wie met een ferritine van 18 begint, raakt volgens Hoeks alleen maar verder leeg. Hoeks noemt een lager geboortegewicht en een iets verhoogd risico op sterfte bij de baby als de moeder een tekort heeft. Een infuus kan pas vanaf het tweede trimester. Bij een ontsteking, zoals reuma, zegt je ferritine minder. Artsen gebruiken dan soms een grens van 100, al is daar volgens Eisenga eigenlijk geen bewijs voor.
De gedachte is in het algemeen dat je pas klachten kan krijgen van ijzergebrek als er sprake is van anemie. Maar dat is zeker niet waar.
Want vrouwen hebben vaak geen referentiekader. En als iemand zegt het is normaal, dan kan dat best afwijkend zijn.
Wat je hiermee kunt
- Zoek oude Hb-uitslagen op, bijvoorbeeld in je patiëntenportaal. Is je Hb nu lager dan je gewend bent, dan is het voor jou misschien niet normaal, ook als het binnen de labgrenzen valt.
- Vertel je huisarts concreet hoe je menstruatie gaat: hoe vaak je verschoont, bijvoorbeeld elk uur of elke twee uur, en of je dubbele bescherming nodig hebt.
- Krijg je buikklachten van ijzertabletten, overleg dan of om de dag slikken kan. Gebruik je een maagzuurremmer, vraag dan of vitamine C erbij zinvol is.
Bron
Deze samenvatting schreef ferritine.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
